W dzisiejszych czasach, gdy efektywność energetyczna staje się priorytetem, wielu właścicieli nieruchomości zastanawia się, czy audyt energetyczny jest dla nich obowiązkowy. Ten artykuł ma za zadanie rozwiać wszelkie wątpliwości, dostarczając klarownych i wiarygodnych informacji prawnych. Odpowiem na kluczowe pytania dotyczące obowiązkowego audytu energetycznego w Polsce, jego podstaw prawnych, terminów, potencjalnych sankcji oraz kluczowych różnic między audytem a świadectwem charakterystyki energetycznej.
Audyt energetyczny jest obowiązkowy tylko w wybranych sytuacjach sprawdź, kiedy dotyczy Ciebie
- Audyt energetyczny jest obowiązkowy dla dużych przedsiębiorstw (obecnie wg liczby pracowników/obrotu, od 2026 r. wg zużycia energii).
- Dla właścicieli domów jednorodzinnych audyt nie jest obowiązkowy, chyba że ubiegają się o dofinansowanie (np. z programu "Czyste Powietrze").
- Świadectwo charakterystyki energetycznej to nie to samo co audyt jest wymagane przy sprzedaży lub wynajmie nieruchomości, ale nie zawiera zaleceń modernizacyjnych.
- Brak obowiązkowego audytu energetycznego dla przedsiębiorstw może skutkować karami finansowymi do 5% przychodu.
- Nowa Dyrektywa Budynkowa (EPBD) wprowadzi od 2026 r. nowe klasy energetyczne i plany stopniowej, obowiązkowej modernizacji budynków o najgorszej efektywności.
Audyt energetyczny a świadectwo energetyczne: kluczowe różnice
Zanim zagłębimy się w kwestie obowiązkowości, musimy jasno rozróżnić dwa kluczowe dokumenty, które często są ze sobą mylone: świadectwo charakterystyki energetycznej i audyt energetyczny. Świadectwo charakterystyki energetycznej to dokument informacyjny, który określa zapotrzebowanie budynku na energię. Jest ono wymagane przy sprzedaży lub wynajmie nieruchomości, a także przy oddawaniu do użytku nowych budynków. Jego głównym celem jest poinformowanie potencjalnego nabywcy lub najemcy o standardzie energetycznym obiektu, ale co ważne, nie zawiera ono szczegółowych zaleceń modernizacyjnych.
Z kolei audyt energetyczny to znacznie bardziej szczegółowa ekspertyza techniczno-ekonomiczna. Jego celem jest wskazanie konkretnych, opłacalnych usprawnień, które pozwolą zmniejszyć zużycie energii w budynku. Audytor analizuje różne warianty modernizacji, przedstawiając szczegółową analizę kosztów oraz okresu zwrotu z inwestycji. To dokument, który dostarcza konkretnych rozwiązań i jest podstawą do planowania efektywnych działań termomodernizacyjnych.
Kiedy audyt energetyczny jest prawnym obowiązkiem? Przepisy i terminy
Obowiązek przeprowadzenia audytu energetycznego nie dotyczy każdego właściciela nieruchomości. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, jest on nałożony na konkretne grupy podmiotów i w ściśle określonych sytuacjach. Przyjrzyjmy się, kogo to dotyczy i jakie są terminy.
Duże przedsiębiorstwa: cykliczny obowiązek co 4 lata
Zgodnie z Ustawą o efektywności energetycznej, duże przedsiębiorstwa mają obowiązek przeprowadzania audytu energetycznego co 4 lata. Za duże przedsiębiorstwo uznaje się podmiot zatrudniający powyżej 250 pracowników lub posiadający roczny obrót powyżej 50 milionów euro oraz sumę bilansową powyżej 43 milionów euro. Jest to wymóg cykliczny, mający na celu stałe monitorowanie i poprawę efektywności energetycznej w sektorze przemysłowym i usługowym.
Rewolucja w obowiązkach dla firm: co zmieni Dyrektywa EED od 2026 roku?
Warto zwrócić uwagę na nadchodzące zmiany wynikające z projektu nowelizacji ustawy o efektywności energetycznej, która wdraża unijną dyrektywę EED. Od 2026 roku kryterium obowiązku przeprowadzenia audytu energetycznego dla przedsiębiorstw zmieni się z wielkości firmy na średnie roczne zużycie energii. Przedsiębiorstwa ze średnim rocznym zużyciem energii powyżej 10 TJ (co odpowiada około 2778 MWh) będą musiały przeprowadzać audyt co 4 lata, a pierwszy taki audyt będzie wymagany do 11 października 2026 roku. Co więcej, firmy ze zużyciem powyżej 85 TJ (około 23 611 MWh) będą zobowiązane do wdrożenia certyfikowanego systemu zarządzania energią, takiego jak ISO 50001, do października 2027 roku. To znacząca zmiana, która ma na celu bardziej precyzyjne adresowanie problemu zużycia energii.
Audyt jako warunek dofinansowania: otwórz drzwi do wsparcia finansowego
Chociaż audyt energetyczny nie zawsze jest obowiązkowy prawnie, w wielu przypadkach staje się on warunkiem koniecznym do uzyskania wsparcia finansowego na termomodernizację. To kluczowa informacja dla każdego, kto planuje modernizację swojego budynku i liczy na dotacje.
Program "Czyste Powietrze": audyt niezbędny przy kompleksowej termomodernizacji
Jednym z najbardziej znanych programów, w którym audyt energetyczny odgrywa kluczową rolę, jest "Czyste Powietrze". Wykonanie audytu energetycznego jest obowiązkowym elementem wniosku o dofinansowanie, szczególnie w przypadku planowania kompleksowej termomodernizacji. Audyt stanowi podstawę do określenia zakresu prac, które pozwolą na osiągnięcie wymaganego w programie wskaźnika zmniejszenia zapotrzebowania na energię użytkową. Bez niego trudno o rzetelne zaplanowanie inwestycji i skuteczne ubieganie się o środki.
Premia termomodernizacyjna i inne dotacje: jak audyt ułatwia uzyskanie wsparcia?
Audyt energetyczny jest niezbędny również do uzyskania premii termomodernizacyjnej z Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK). Podobnie jak w "Czystym Powietrzu", stanowi on podstawę do wyliczenia zakresu i efektów planowanych inwestycji. Ponadto, w wielu innych lokalnych i regionalnych programach dotacyjnych wspierających inwestycje modernizacyjne w budynkach, posiadanie aktualnego audytu energetycznego jest kluczowe, otwierając drogę do finansowego wsparcia. To dowód na to, że audyt, choć nie zawsze narzucony odgórnie, jest często inwestycją, która się opłaca.
Właściciel domu jednorodzinnego: czy audyt jest dla Ciebie obowiązkowy?
To pytanie nurtuje wielu właścicieli domów jednorodzinnych. Odpowiadam jasno: dla właścicieli domów jednorodzinnych audyt energetyczny co do zasady nie jest obowiązkowy, chyba że ubiegają się o konkretne dofinansowania, o czym pisałem wcześniej.
Sprzedaż i wynajem nieruchomości: świadectwo energetyczne zamiast audytu
W przypadku sprzedaży lub wynajmu domu jednorodzinnego, przepisy wymagają posiadania świadectwa charakterystyki energetycznej, a nie audytu energetycznego. Świadectwo to dokument informacyjny, który, jak już wspomniałem, określa zapotrzebowanie na energię, ale nie zawiera szczegółowych zaleceń modernizacyjnych. Jest to więc istotna różnica, którą należy mieć na uwadze.
Modernizacja domu: kiedy audyt staje się praktycznie niezbędny?
Jak już wspomniałem, dla właścicieli domów jednorodzinnych audyt energetyczny nie jest obowiązkowy, chyba że ubiegają się o dofinansowanie z programów takich jak "Czyste Powietrze". W takich sytuacjach audyt staje się warunkiem koniecznym do uzyskania wsparcia na modernizację. Nawet jeśli nie ubiegamy się o dotacje, audyt jest niezwykle cennym narzędziem, które pozwala zaplanować efektywną termomodernizację, unikając kosztownych błędów i maksymalizując oszczędności.
Nowa Dyrektywa Budynkowa (EPBD): nadchodzące zmiany w ocenie budynków
Unia Europejska intensywnie pracuje nad dekarbonizacją sektora budownictwa, a kluczowym narzędziem do osiągnięcia tego celu jest nowa Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD). Wdrożenie jej przepisów w Polsce, planowane do 29 maja 2026 roku, przyniesie znaczące zmiany w sposobie oceny i modernizacji nieruchomości.
Nowe klasy energetyczne od 2026 roku: co oznaczają dla Twojej nieruchomości?
Jedną z ważniejszych nowości, którą wprowadzi Dyrektywa EPBD, będzie nowy system klas energetycznych. Od 1 stycznia 2026 roku świadectwa energetyczne będą zawierać klasy od A+ do G, co ma ułatwić ocenę standardu energetycznego budynku. Klasa A+ będzie oznaczać budynek o najwyższej efektywności, natomiast G o najniższej. Celem jest zwiększenie przejrzystości i świadomości energetycznej wśród właścicieli i nabywców nieruchomości, co ma zachęcać do inwestycji w poprawę efektywności.
Obowiązkowa termomodernizacja: czy czeka nas fala remontów budynków o niskiej efektywności?
Dyrektywa EPBD zakłada również stopniową, obowiązkową modernizację budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej. Chociaż szczegółowe harmonogramy i progi dla Polski są jeszcze w fazie ustaleń, ogólny kierunek jest jasny: do 2050 roku budownictwo ma stać się bezemisyjne. Dyrektywa przewiduje, że od 2028 roku wszystkie nowe budynki publiczne, a od 2030 roku wszystkie nowe budynki będą musiały być bezemisyjne. To oznacza, że właściciele nieruchomości o niskiej efektywności energetycznej będą musieli liczyć się z koniecznością przeprowadzenia termomodernizacji, aby spełnić nowe standardy.
Konsekwencje braku audytu: co grozi za zignorowanie przepisów?
Niedopełnienie obowiązku przeprowadzenia audytu energetycznego, zwłaszcza w sytuacjach, gdy jest on prawnie wymagany, może wiązać się z poważnymi konsekwencjami. Warto być świadomym potencjalnych sankcji.
Wysokie kary finansowe dla przedsiębiorstw: sankcje od Prezesa URE
W przypadku dużych przedsiębiorstw, które są ustawowo zobowiązane do przeprowadzenia audytu energetycznego, Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE) może nałożyć karę finansową. Wysokość takiej kary może sięgać nawet 5% przychodu firmy za poprzedni rok podatkowy. To bardzo dotkliwa sankcja, która ma skutecznie motywować do przestrzegania przepisów. Warto również pamiętać, że samo niezgłoszenie faktu przeprowadzenia audytu do URE również jest obarczone sankcjami, choć zazwyczaj niższymi.
Utrata szansy na dotacje: podwójna strata dla inwestora
Dla właścicieli domów jednorodzinnych czy wspólnot mieszkaniowych, którzy nie są objęci bezpośrednim obowiązkiem audytu, największą konsekwencją jego braku jest utrata możliwości uzyskania dofinansowania. Jak już wspomniałem, w programach takich jak "Czyste Powietrze" czy przy ubieganiu się o premię termomodernizacyjną, audyt energetyczny jest warunkiem koniecznym. Brak tego dokumentu oznacza brak dostępu do wsparcia finansowego, co w efekcie jest często podwójną stratą dla inwestora nie tylko ponosi pełne koszty modernizacji, ale także traci szansę na znaczące obniżenie rachunków za energię, które mogłyby wyniknąć z optymalnie zaplanowanych działań.
Audyt energetyczny w praktyce: kto go wykonuje?
Skoro wiemy już, kiedy audyt energetyczny jest obowiązkowy lub niezbędny, pozostaje pytanie: kto jest uprawniony do jego przeprowadzenia?
Przeczytaj również: Garaż czy budynek gospodarczy? Decyzja, która oszczędzi Ci kłopotów
Kto ma uprawnienia do przeprowadzenia wiarygodnego audytu?
Audyt energetyczny to szczegółowa ekspertyza, która wymaga specjalistycznej wiedzy i doświadczenia. Dlatego też musi być ona wykonana przez wykwalifikowanych i uprawnionych audytorów energetycznych. Osoby te posiadają odpowiednie kwalifikacje, często potwierdzone certyfikatami i wpisem do rejestru, co gwarantuje rzetelność i wiarygodność sporządzonego dokumentu. Wybierając audytora, zawsze warto sprawdzić jego uprawnienia i doświadczenie, aby mieć pewność, że otrzymamy profesjonalną analizę, która będzie solidną podstawą do dalszych działań.
