Jak kupić działkę od Skarbu Państwa? Przewodnik krok po kroku

Zakup działki od Skarbu Państwa to proces, który na pierwszy rzut oka może wydawać się skomplikowany i pełen biurokratycznych pułapek. Nic bardziej mylnego! W rzeczywistości, jest to procedura transparentna i uregulowana prawnie, która może otworzyć drzwi do bardzo atrakcyjnych inwestycji. Ten artykuł stanowi kompleksowy przewodnik, który krok po kroku wyjaśni całą procedurę, odpowiadając na kluczowe pytania dotyczące tego, gdzie szukać ofert, jak przebiega przetarg, jakie dokumenty są niezbędne i z jakimi kosztami należy się liczyć.

Zakup działki od państwa: czy to dobra inwestycja i jak zacząć?

Z mojego doświadczenia wynika, że zakup działki od Skarbu Państwa to opcja, którą zdecydowanie warto rozważyć, zarówno w celach inwestycyjnych, jak i pod budowę domu czy prowadzenie działalności. Choć sam proces może wydawać się na początku nieco złożony, jest on w pełni transparentny i ściśle regulowany przepisami prawa. To właśnie ta przejrzystość i często bardzo atrakcyjne warunki, wynikające z wyceny rzeczoznawcy, sprawiają, że nieruchomości państwowe cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem. Kluczem do sukcesu jest jednak solidne przygotowanie i zrozumienie kolejnych etapów. Zaczynajmy!

Skarb Państwa jako sprzedający: co to właściwie oznacza?

Kiedy mówimy o zakupie działki od Skarbu Państwa, nie mamy na myśli jednego, scentralizowanego podmiotu. Skarb Państwa to w istocie zbiór instytucji i urzędów, które działają w jego imieniu i zarządzają różnymi rodzajami gruntów. Oznacza to, że w zależności od typu nieruchomości (np. grunt rolny, leśny, mienie powojskowe), będziemy mieli do czynienia z inną instytucją odpowiedzialną za jej sprzedaż. Ważne jest, aby pamiętać, że wszystkie te podmioty muszą działać zgodnie z obowiązującymi przepisami, co gwarantuje pewien poziom bezpieczeństwa transakcji.

Zalety zakupu nieruchomości publicznej: przejrzystość i potencjalnie niższa cena

Decydując się na zakup działki od Skarbu Państwa, można liczyć na kilka istotnych korzyści, które często wyróżniają takie transakcje na tle rynku prywatnego:

• Przejrzystość procedur: Sprzedaż nieruchomości państwowych odbywa się zazwyczaj w drodze publicznych przetargów. Oznacza to, że zasady są jasne, dostępne dla każdego, a cały proces jest jawny i kontrolowany. Nie ma tu miejsca na "ukryte" oferty czy niejasne negocjacje.
• Uregulowany stan prawny: Z reguły nieruchomości oferowane przez Skarb Państwa mają uregulowany stan prawny. Przed wystawieniem na sprzedaż, wszelkie kwestie związane z własnością, obciążeniami czy służebnościami są wyjaśniane, co minimalizuje ryzyko nieprzyjemnych niespodzianek po zakupie.
• Potencjalnie atrakcyjna cena wywoławcza: Cena wywoławcza w przetargach jest ustalana przez niezależnego rzeczoznawcę majątkowego, co daje pewność, że jest ona oparta na realnej wartości rynkowej. Często zdarza się, że ceny wywoławcze są konkurencyjne, a licytacja, choć podnosi cenę, nadal może prowadzić do zakupu w dobrej cenie.
• Brak podatku PCC: Jak dowiesz się później, w większości przypadków zakup od Skarbu Państwa zwalnia nabywcę z 2% podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC), co stanowi znaczną oszczędność.

Kto faktycznie sprzedaje działki państwowe? Poznaj kluczowe instytucje

Jak wspomniałem, Skarb Państwa to nie jeden podmiot. W zależności od charakteru nieruchomości, za jej sprzedaż odpowiada inna instytucja. Oto kluczowi gracze, z którymi możesz mieć do czynienia:

• Starostowie (reprezentujący Skarb Państwa): To najczęstszy podmiot, z którym będziesz mieć do czynienia. Starostowie, jako organy wykonawcze powiatu, gospodarują nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa, które nie zostały przekazane innym państwowym osobom prawnym. Obejmuje to szeroki wachlarz gruntów, od działek budowlanych po tereny inwestycyjne.
• Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR): Jeśli interesują Cię grunty rolne, to KOWR jest właściwym adresem. Ośrodek ten zarządza nieruchomościami Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i odpowiada za ich sprzedaż, dzierżawę oraz zagospodarowanie, wspierając rozwój rolnictwa.
• Lasy Państwowe: W przypadku gruntów leśnych lub działek znajdujących się na terenach zarządzanych przez Lasy Państwowe, to właśnie ta instytucja będzie odpowiedzialna za sprzedaż. Dotyczy to zazwyczaj nieruchomości uznanych za zbędne dla gospodarki leśnej.
• Agencja Mienia Wojskowego (AMW): AMW zajmuje się gospodarowaniem mieniem, które pozostało po likwidowanych jednostkach wojskowych lub jest zbędne dla potrzeb obronności kraju. Można tu znaleźć zarówno działki budowlane, jak i większe tereny inwestycyjne, często z istniejącą infrastrukturą.
• Inne spółki Skarbu Państwa: Warto pamiętać, że również inne spółki, w których Skarb Państwa ma udziały (np. PKP S.A.), mogą sprzedawać swoje nieruchomości. W ich przypadku zasady sprzedaży mogą być zbliżone do tych obowiązujących w sektorze prywatnym, ale często również korzystają z przetargów.

Gdzie szukać ofert? Sprawdzone źródła sprzedaży działek państwowych

Kluczem do sukcesu w zakupie działki od Skarbu Państwa jest wiedza o tym, gdzie szukać ogłoszeń o przetargach. Nie ma jednego, centralnego portalu, który gromadziłby wszystkie oferty, dlatego trzeba być systematycznym i sprawdzać kilka źródeł. Z mojego doświadczenia wynika, że regularne monitorowanie poniższych kanałów to podstawa.

Biuletyn Informacji Publicznej (BIP) Twoje podstawowe narzędzie

Biuletyn Informacji Publicznej (BIP) to absolutnie podstawowe i obowiązkowe źródło informacji o wszystkich przetargach na nieruchomości Skarbu Państwa. Każdy urząd, który sprzedaje działki w imieniu państwa (np. starostwo powiatowe, urząd miasta na prawach powiatu), ma obowiązek publikowania ogłoszeń w swoim BIP-ie. Aby efektywnie korzystać z BIP-u, musisz wiedzieć, który urząd odpowiada za teren, na którym szukasz działki. Następnie wejdź na stronę BIP danego urzędu i szukaj sekcji poświęconej gospodarce nieruchomościami, przetargom lub ogłoszeniom o sprzedaży. To tam znajdziesz szczegółowe informacje o nieruchomości, cenie wywoławczej, terminie przetargu i warunkach uczestnictwa.

Strony internetowe KOWR, AMW i Lasów Państwowych co tam znajdziesz?

Poza BIP-em, niezwykle cennymi źródłami są dedykowane strony internetowe poszczególnych agencji. Jeśli interesują Cię konkretne typy nieruchomości, koniecznie odwiedź:

• Stronę Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR): Znajdziesz tam aktualne oferty sprzedaży i dzierżawy gruntów rolnych z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. KOWR często publikuje szczegółowe mapy i opisy działek.
• Stronę Agencji Mienia Wojskowego (AMW): AMW regularnie ogłasza przetargi na mienie powojskowe, które może obejmować zarówno działki budowlane, jak i obiekty przemysłowe czy magazynowe. Warto śledzić ich zakładkę "Przetargi".
• Strony Lasów Państwowych: Na stronach regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych oraz poszczególnych nadleśnictw znajdziesz informacje o sprzedaży działek leśnych lub innych nieruchomości, które Lasy Państwowe uznają za zbędne.

Te strony są często bardziej intuicyjne w obsłudze niż BIP-y i oferują dodatkowe narzędzia, takie jak wyszukiwarki czy interaktywne mapy.

Portale z przetargami i lokalna prasa czy warto tam zaglądać?

Jako uzupełnienie głównych źródeł, warto monitorować również inne kanały. Niektóre portale ogłoszeniowe specjalizują się w zbieraniu informacji o przetargach publicznych, co może ułatwić wyszukiwanie. Pamiętaj jednak, że zawsze należy weryfikować informacje u źródła (czyli w BIP-ie lub na stronie danej instytucji). Ponadto, lokalna prasa oraz tablice ogłoszeń w urzędach gmin i miast nadal pełnią ważną funkcję informacyjną, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach. Czasem to właśnie tam pojawiają się pierwsze ogłoszenia, zanim trafią do internetu. Moim zdaniem, warto poświęcić czas na ich przeglądanie, aby nie przegapić żadnej okazji.

Przetarg publiczny krok po kroku: jak przygotować się do zakupu?

Przetarg publiczny to podstawowa i najbardziej transparentna forma sprzedaży nieruchomości przez Skarb Państwa. Zrozumienie jego mechanizmów jest kluczowe dla każdego potencjalnego nabywcy. Cała procedura jest ściśle uregulowana przepisami, co gwarantuje równe szanse dla wszystkich uczestników. Przygotowanie do przetargu to nie tylko zebranie dokumentów, ale przede wszystkim gruntowna analiza oferty i warunków.

Analiza ogłoszenia o przetargu: na co zwrócić szczególną uwagę?

Ogłoszenie o przetargu to Twoja biblia. Musisz je przeczytać bardzo dokładnie, ponieważ zawiera wszystkie kluczowe informacje. Zwróć uwagę na następujące elementy:

• Cena wywoławcza: To minimalna kwota, od której rozpocznie się licytacja. Jest to punkt odniesienia dla Twojej strategii.
• Termin i miejsce przetargu: Oczywiste, ale łatwe do przeoczenia. Upewnij się, że znasz dokładną datę, godzinę i adres, gdzie odbędzie się licytacja.
• Wysokość wadium i termin jego wpłaty: To kluczowy element, bez którego nie zostaniesz dopuszczony do przetargu. Sprawdź kwotę i nie przegap terminu wpłaty.
• Szczegółowy opis nieruchomości: Dokładnie zapoznaj się z numerem działki, jej powierzchnią, położeniem i innymi cechami.
• Przeznaczenie nieruchomości: Czy działka jest budowlana, rolna, leśna? Jakie jest jej przeznaczenie w Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP) lub decyzji o warunkach zabudowy? To fundamentalna informacja.
• Warunki sprzedaży: Czy są jakieś dodatkowe warunki, np. dotyczące terminu zabudowy, czy przeznaczenia?
• Termin i miejsce oględzin: Zawsze, ale to zawsze, skorzystaj z możliwości obejrzenia działki na żywo. Zdjęcia i opisy mogą nie oddawać rzeczywistości.

Wadium, czyli bilet wstępu na licytację wszystko, co musisz wiedzieć

Wadium to kwota pieniężna, którą należy wpłacić przed przetargiem jako gwarancję poważnych intencji uczestnika. Jest to swego rodzaju "bilet wstępu" na licytację. Bez jego wpłaty nie zostaniesz dopuszczony do udziału. Typowa wysokość wadium wynosi zazwyczaj od 5% do 20% ceny wywoławczej nieruchomości, ale zawsze jest precyzyjnie określona w ogłoszeniu o przetargu.

Wadium wpłacasz na konto wskazane w ogłoszeniu, zazwyczaj z odpowiednim wyprzedzeniem (np. do dnia poprzedzającego przetarg). Jeśli wygrasz przetarg, wadium zostanie zaliczone na poczet ceny zakupu. Jeśli przegrasz, zostanie Ci zwrócone w ciągu kilku dni roboczych od daty przetargu. Co jednak najważniejsze, jeśli jako zwycięzca przetargu uchylisz się od podpisania aktu notarialnego, wadium przepada na rzecz sprzedającego. To właśnie dlatego jest ono tak ważnym zabezpieczeniem dla Skarbu Państwa.

Przebieg licytacji ustnej a przetarg pisemny poznaj różnice

Istnieją dwie główne formy przetargów publicznych: ustny nieograniczony (licytacja) oraz pisemny. Zrozumienie różnic między nimi jest kluczowe.

Przetarg ustny nieograniczony (licytacja): To najbardziej popularna forma. Uczestnicy, po sprawdzeniu tożsamości i potwierdzeniu wpłaty wadium, zbierają się w wyznaczonym miejscu i czasie. Licytacja rozpoczyna się od ceny wywoławczej, a uczestnicy podbijają cenę, oferując kolejne "postąpienia". Postąpienie to minimalna kwota, o jaką można podnieść cenę, i jest ona również określona w ogłoszeniu (np. 1% ceny wywoławczej, nie mniej niż 100 zł). Przewodniczący komisji przetargowej trzykrotnie ogłasza najwyższą cenę, a po trzecim ogłoszeniu i braku dalszych ofert, przetarg zostaje zamknięty, a osoba, która zaoferowała najwyższą cenę, zostaje zwycięzcą.

Przetarg pisemny: W tej formie uczestnicy składają swoje oferty w zamkniętych kopertach, w wyznaczonym terminie i miejscu. Oferta pisemna musi zawierać wszystkie wymagane elementy, takie jak proponowana cena, dane oferenta, oświadczenia o zapoznaniu się z warunkami przetargu itp. Komisja przetargowa otwiera koperty w obecności oferentów (lub bez nich, jeśli tak stanowi regulamin) i wybiera najkorzystniejszą ofertę, czyli zazwyczaj tę z najwyższą ceną. W przypadku identycznych ofert, może zostać zorganizowana dodatkowa licytacja ustna między tymi oferentami. Przetarg pisemny jest często stosowany w przypadku bardziej złożonych nieruchomości lub gdy sprzedający chce uniknąć emocji związanych z licytacją na żywo.

Wygrałem przetarg! Co dalej? Od protokołu do aktu notarialnego

Gratulacje! Jeśli wygrałeś przetarg, to dopiero początek drogi do stania się właścicielem działki. Oto kolejne kroki, które Cię czekają:

1. Podpisanie protokołu przetargowego: Bezpośrednio po zakończeniu przetargu, jako zwycięzca, zostaniesz poproszony o podpisanie protokołu przetargowego. Jest to dokument potwierdzający Twoje zwycięstwo i zobowiązanie do zakupu nieruchomości po wylicytowanej cenie.
2. Wpłata pozostałej części ceny: W protokole lub w osobnym wezwaniu zostanie określony termin wpłaty pozostałej części ceny (cena wylicytowana minus wadium). Zazwyczaj jest to okres 14-21 dni od daty przetargu. Należy bezwzględnie dotrzymać tego terminu, ponieważ jego przekroczenie może skutkować przepadkiem wadium i unieważnieniem przetargu.
3. Ustalenie terminu podpisania aktu notarialnego: Po wpłaceniu pełnej kwoty, sprzedający ustali z Tobą termin i kancelarię notarialną, w której zostanie podpisany akt notarialny przenoszący własność nieruchomości.
4. Podpisanie aktu notarialnego: W wyznaczonym dniu stawiasz się u notariusza, gdzie wraz z przedstawicielem Skarbu Państwa podpisujesz akt notarialny. Notariusz sporządzi dokument, pobierze należne opłaty i złoży wniosek do sądu wieczystoksięgowego o wpisanie Ciebie jako nowego właściciela do księgi wieczystej. Od tego momentu stajesz się pełnoprawnym właścicielem działki.

Sprawdzenie działki przed zakupem: co musisz wiedzieć?

Niezależnie od tego, jak bardzo atrakcyjna wydaje się oferta, gruntowna weryfikacja działki przed przystąpieniem do przetargu jest absolutnie kluczowa. To właśnie na tym etapie możesz uniknąć wielu problemów i rozczarowań w przyszłości. Moim zdaniem, jest to jeden z najważniejszych elementów całego procesu, któremu należy poświęcić szczególną uwagę.

Księga wieczysta bez tajemnic: jak zweryfikować stan prawny nieruchomości?

Księga wieczysta to podstawowe źródło informacji o stanie prawnym nieruchomości i jej sprawdzenie jest absolutnym obowiązkiem. Możesz to zrobić online na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości (ekw.ms.gov.pl), znając numer księgi wieczystej, lub osobiście w wydziale ksiąg wieczystych sądu rejonowego. Zwróć uwagę na następujące działy:

• Dział I: Informacje o nieruchomości (położenie, powierzchnia, przeznaczenie).
• Dział II: Dane właściciela. Upewnij się, że jako właściciel figuruje Skarb Państwa lub odpowiednia instytucja działająca w jego imieniu.
• Dział III: Prawa i roszczenia oraz ograniczenia w rozporządzaniu. Sprawdź, czy nie ma tu wpisanych służebności (np. drogi koniecznej, przesyłu), praw pierwokupu, roszczeń osób trzecich czy innych obciążeń.
• Dział IV: Hipoteki. Upewnij się, że działka nie jest obciążona hipoteką. W przypadku nieruchomości państwowych jest to rzadkość, ale zawsze warto to zweryfikować.

Wszelkie niezgodności lub niejasności powinny wzbudzić Twoją czujność i skłonić do dalszych pytań do sprzedającego.

Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP): sprawdź, co możesz zbudować

Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP) to dokument, który określa przeznaczenie i sposób zagospodarowania terenu. To on powie Ci, czy na danej działce możesz zbudować dom jednorodzinny, obiekt usługowy, czy może jest to teren zielony lub rolny. Brak MPZP oznacza konieczność uzyskania decyzji o warunkach zabudowy (WZ), co może być procesem czasochłonnym i niepewnym. Dokumenty te znajdziesz w urzędzie gminy lub miasta, w wydziale architektury lub planowania przestrzennego. Zawsze sprawdź, czy przeznaczenie działki jest zgodne z Twoimi planami. Nie ma nic ggorszego niż zakup działki, na której nie możesz zrealizować swoich marzeń.

Dostęp do drogi publicznej i mediów kluczowe elementy praktyczne

Aspekty praktyczne są równie ważne, co prawne. Zawsze sprawdź, czy działka ma zapewniony bezpośredni dostęp do drogi publicznej. Brak takiego dostępu oznacza konieczność ustanowienia służebności drogi koniecznej, co może być kosztowne i skomplikowane. Upewnij się również, że w pobliżu działki znajdują się podstawowe media: woda, prąd, kanalizacja, a najlepiej także gaz. Brak dostępu do mediów lub ich duża odległość od działki może znacząco podnieść koszty inwestycji, czasem nawet o kilkadziesiąt tysięcy złotych. Skontaktuj się z lokalnymi dostawcami mediów (zakład energetyczny, wodociągi) i zapytaj o warunki przyłączenia.

Koszty zakupu działki od państwa: pełna lista opłat

Cena wylicytowana w przetargu to oczywiście największa część wydatków, ale nie jedyna. Nabywca nieruchomości od Skarbu Państwa musi liczyć się z dodatkowymi kosztami, które mogą znacząco wpłynąć na całkowity budżet transakcji. Warto je poznać i uwzględnić w swoich kalkulacjach, aby uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek.

Cena wylicytowana to nie wszystko: taksa notarialna i opłaty sądowe

Poza wylicytowaną ceną nieruchomości, musisz przygotować się na następujące opłaty:

• Taksa notarialna: Jest to wynagrodzenie notariusza za sporządzenie aktu notarialnego. Jej wysokość jest regulowana rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości i zależy od wartości nieruchomości. Im wyższa wartość, tym taksa jest procentowo niższa, ale nominalnie wyższa. Do taksy notarialnej należy doliczyć 23% podatek VAT.
• Opłaty sądowe: Są to opłaty za wpisy do księgi wieczystej. Najważniejsze z nich to opłata za wpis prawa własności (obecnie 200 zł) oraz ewentualnie opłata za wpis hipoteki (również 200 zł), jeśli zamierzasz finansować zakup kredytem.

Warto zawsze poprosić notariusza o wstępną kalkulację tych kosztów, aby mieć pełen obraz wydatków.

Podatek PCC czy VAT? Sprawdź, której opłaty unikniesz, a na którą musisz uważać

Kwestia podatków przy zakupie nieruchomości od Skarbu Państwa jest specyficzna i często budzi pytania:

• Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC): Dobra wiadomość jest taka, że transakcje zakupu nieruchomości od Skarbu Państwa (oraz jednostek samorządu terytorialnego) są zwolnione z 2% podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). To bardzo istotna oszczędność, która odróżnia te transakcje od zakupu nieruchomości na rynku wtórnym od osoby fizycznej.
• Podatek VAT: Tutaj trzeba zachować szczególną ostrożność. Jeśli sprzedającym jest podmiot będący czynnym podatnikiem VAT (np. niektóre agencje lub spółki Skarbu Państwa), a sprzedaż nieruchomości jest objęta VAT-em, to do ceny wylicytowanej może zostać doliczony 23% podatek VAT. Kluczowe jest sprawdzenie, czy cena wywoławcza podana w ogłoszeniu jest kwotą netto czy brutto. Jeśli jest to cena netto, musisz doliczyć do niej VAT. Notariusz poinformuje Cię o tym fakcie i uwzględni go w akcie notarialnym.

Przykładowa kalkulacja kosztów zobacz, ile zapłacisz poza ceną działki

Aby lepiej zobrazować dodatkowe obciążenia, przedstawiam uproszczoną kalkulację dla hipotetycznej działki o wartości 150 000 zł (cena wylicytowana, zakładamy, że nie ma VAT od nieruchomości).

• Cena wylicytowana: 150 000,00 zł
• Taksa notarialna:
  • Kwota netto (zgodnie z rozporządzeniem dla wartości 100 000 - 150 000 zł): 1010 zł + 0,4% od nadwyżki ponad 60 000 zł (dla 150 000 zł będzie to 1010 zł + 0,4% * 90 000 zł = 1010 zł + 360 zł = 1370 zł).
  • VAT (23% od taksy notarialnej): 1370 zł * 0,23 = 315,10 zł
  • Łączna taksa notarialna brutto: 1370 zł + 315,10 zł = 1685,10 zł
• Opłata sądowa za wpis własności do KW: 200,00 zł
• Opłata za wypisy aktu notarialnego: Zależnie od objętości aktu, przyjmijmy orientacyjnie 100,00 zł
• Brak podatku PCC: 0,00 zł
• Ewentualny podatek VAT od ceny nieruchomości: 0,00 zł (jeśli cena wywoławcza była brutto lub sprzedaż zwolniona z VAT)
• Suma dodatkowych kosztów (poza ceną działki): 1685,10 zł + 200,00 zł + 100,00 zł = 1985,10 zł

Jak widać, do ceny działki należy doliczyć blisko 2000 zł na opłaty notarialne i sądowe. To kwota, którą trzeba mieć na uwadze, planując budżet.

Zakup działki od Skarbu Państwa bez przetargu: czy to możliwe?

Choć przetarg jest podstawową i najczęstszą formą sprzedaży nieruchomości przez Skarb Państwa, istnieją pewne, ściśle określone w ustawie o gospodarce nieruchomościami, wyjątki. Tryb bezprzetargowy jest możliwy tylko w wyjątkowych sytuacjach i nie każdy może z niego skorzystać. Warto o tym wiedzieć, choć w praktyce dotyczy to niewielkiego odsetka transakcji.

Kiedy możliwe jest nabycie w trybie bezprzetargowym? Wyjątki od reguły

Ustawa o gospodarce nieruchomościami precyzyjnie wymienia przypadki, w których sprzedaż nieruchomości Skarbu Państwa może nastąpić w trybie bezprzetargowym. Są to m.in.:

• Sprzedaż na rzecz osoby, która dzierżawi nieruchomość przez co najmniej 10 lat i zabudowała ją na podstawie pozwolenia na budowę. W takiej sytuacji dzierżawca ma prawo do zakupu tej nieruchomości bez przetargu.
• Sprzedaż nieruchomości na cele publiczne, np. pod budowę drogi, szkoły czy szpitala.
• Sprzedaż nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, jeśli nieruchomość została od niego wywłaszczona.
• Sprzedaż nieruchomości w celu poprawy warunków zagospodarowania nieruchomości przyległej, jeśli nie ma możliwości wydzielenia odrębnej działki.
• Sprzedaż nieruchomości stanowiących drogę wewnętrzną, na rzecz właścicieli nieruchomości przyległych, którzy korzystają z tej drogi.

Jak widać, są to bardzo konkretne sytuacje, które nie dotyczą typowego nabywcy poszukującego działki na wolnym rynku. Zawsze należy sprawdzić, czy spełnia się wszystkie warunki określone w ustawie.

Przeczytaj również: Czym obić domek na działce? Przegląd opcji, koszty, trendy 2026

Pierwszeństwo w nabyciu komu przysługuje i na jakich zasadach?

Prawo pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości od Skarbu Państwa przysługuje zazwyczaj osobom, które już w jakiś sposób są związane z daną nieruchomością. Najczęściej dotyczy to:

• Dotychczasowych dzierżawców nieruchomości, którzy spełniają określone warunki, np. długotrwałej dzierżawy i zabudowy.
• Użytkowników wieczystych, którzy mogą wystąpić o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego we własność.
• Właścicieli nieruchomości przyległych, w przypadku sprzedaży nieruchomości przeznaczonych na poprawę warunków zagospodarowania ich własnych działek.

Aby skorzystać z prawa pierwszeństwa, należy złożyć odpowiedni wniosek do właściwego organu (np. starosty) w terminie określonym w przepisach. Organ ten ma obowiązek poinformować o możliwości skorzystania z prawa pierwszeństwa. Jest to istotna furtka dla tych, którzy już użytkują grunty państwowe i chcieliby stać się ich pełnoprawnymi właścicielami.